لطيف قزوينى

مقدمه 35

فوائد الطفية ( فارسى )

خواست . نظر استاد اين بود كه مؤلّف براى ارج نهادن به دانش مكتوب و تكريم كتاب خويش ، مىتواند اسم تفضيل گرفته شده از نام خود را بر كتاب بنهد و چنين كارى ناروا نيست ، و در ادبيّات عرب نيز چنين ساخت و تركيبى نادرست به شمار نمىآيد . مصحّح همچنين در گفت‌وگويى با استاد خردمند و آگاه خود ، جناب آقاى دكتر محمّد مهدى اصفهانى اين موضوع را از ايشان نيز پرسان شد ، بررسى آن استاد نيز به حكم بر درستى فوايد الطفيّه انجاميد . چنين شد كه همان نام فوايد الطفيّه - كه آشكارا در خطبهء كتاب و صفحاتى پس از آن كتابت شده است - بر كتاب نهاده شد . خطاى ديگر در فهرست‌نگارى آن است كه تاريخ پايان تأليف كتاب سال 1284 ه . ق ذكر شده و همين تاريخ ، ناگزير به كتاب كتابشناسى نسخ خطّى پزشكى ايران نيز راه يافته است . اين خطا ناشى از كم دقّتى در وارسى كتاب براى يافتن تاريخ تأليف آن بوده است . بدين نحو كه فهرست‌نگار محترم به نخستين گواه متنى اعتماد كرده و بررسى شواهد و دلالت‌هاى ديگر را وانهاده‌اند . اين شاهد نه چندان صادق ، صورت زبرنويسى شده‌اى از مادّه تاريخ مندرج در مصراع آخر قطعه شعرى است كه در صفحهء 7 نسخهء خطّى كتاب آمده ، و عدد مادّه تاريخ برگرفته از همين صورت برساخته ، تاريخى است كه فهرست‌نگار محترم ، آن را قطعى پنداشته‌اند . آن مصراع زبرنويسى شده اين است : مكرّر زهره شد با لفظ مرّيخ كه بر پايهء همين مصراع ، آن‌گونه كه در اين فهرست آمده ، موافق لفظ مرّيخ و دو زهره عدد 1284 را به دست آورده‌اند . ولى اگر بر اساس مصراع اصلى ( فزون بر زهره ديدى لفظ مرّيخ ) فقط حروف دو واژهء زهره و مرّيخ را به حساب ابجد بشماريم به عدد 1267 مىرسيم كه 17 سال از تاريخ پيشين كمتر است . از سوى ديگر در صفحهء 146 نسخهء خطّى ( ده صفحه مانده به پايان كتاب ) مىخوانيم كه مؤلّف ، معالجات اعضاى سبعهء آليه را در روز پانزدهم شعبان سال 1277 ق . تمام كرده است ؛ و اين تاريخى است كه با هيچ كدام از دو تاريخ پيشين برابر نيست . روا بود كه اين اختلاف ، به گونه‌اى در توصيف كتاب باز نموده مىشد تا اعتبار فهرست‌نگارى كتاب به پرسش گرفته نمىگشت . درون‌مايه و ساختار كتاب همان گونه كه در كتاب فهرست كتاب‌هاى خطّى كتابخانهء آيت اللّه مرعشى آمده ، فوايد الطفيّه كتابى است در دستورهاى كلّى پزشكى و در بيان برخى درمان‌ها با انشايى ادبى ، كه در دو فايده بيان شده است : نخست در فوايد كلّى و دوّم در تدابير و درمان‌هاى امراض گوناگون و خواصّ داروهاى مفرد و